สัมมาทิฏฐิสูตร(๑๓)

  ....รู้จักตัณหา นั้นก็คือรู้จัก รูปตัณหา ตัณหาในรูป สัททตัณหา ตัณหาในเสียง คันธตัณหา ตัณหาในกลิ่น รสตัณหา ตัณหาในรส โผฏฐัพพตัณหา ตัณหาในสิ่งที่ถูกต้อง ธรรมตัณหา คือตัณหาในธรรมารมณ์ อันได้แก่เรื่องราว  และท่านได้แสดงอธิบายต่อไปว่า รู้จักเหตุเกิดตัณหานั้น ก็คือรู้จักว่าความเกิดขึ้นแห่งตัณหามีขึ้น ก็เพราะความเกิดขึ้นแห่งเวทนา  และได้แสดงถึงความดับตัณหาว่า ความดับตัณหามีขึ้นก็เพราะดับเวทนา  แสดงทางปฏิบัติให้ถึงความดับตัณหาว่า มีมรรคมีองค์ ๘ คือมรรคมีองค์ ๘ มีสัมมาทิฏฐิความเห็นชอบ เป็นต้น...(สมเด็จพระญาณสังวร)

สัมมาทิฏฐิสูตร(๑๒)

...สักกายทิฏฐิ ความเห็นว่ากายของตน ....สักกายทิฏฐิ ๒๐ ...เป็น ๒๐ อย่างไร ก็คือ เห็นว่าขันธ์ ๕ เป็นตน คือเห็นว่า รูปเป็นตน เวทนาเป็นตน สัญญาเป็นตน สังขารเป็นตน วิญญาณเป็นตน ก็ได้ ๕ ข้อ เห็นว่าตนมีขันธ์ ๕ คือเห็นว่า ตนมีรูป ตนมีเวทนา ตนมีสัญญา ตนมีสังขาร ตนมีวิญญาณ ก็ได้อีก ๕ เห็นขันธ์ ๕ ในตน คือเห็นรูปในตน เห็นเวทนาในตน เห็นสัญญาในตน เห็นสังขารในตน เห็นวิญญาณในตน ก็เป็นอีก ๕ เห็นตนในขันธ์ ๕ คือเห็นตนในรูป เห็นตนในเวทนา เห็นตนในสัญญา เห็นตนในสังขาร เห็นตนในวิญญาณ ก็เป็นอีก ๕ ห้าสี่หนก็เป็น ๒๐ จึงเรียกว่าสักกายทิฏฐิ ๒๐ ความเห็นว่ากายของตน ๒๐ ...(สมเด็จพระญาณสังวร)

สัมมาทิฏฐิสูตร(๑๑)

...อัตตวาทุปาทาน ยึดถือหรือถือมั่นวาทะว่าตน.... สมมติบัญญัติว่าอัตตาตัวเราของเรา ตัวเราก่อน แล้วก็มีของเรา แล้วก็จะมีตัวเขาของเขา และเมื่อพิจารณาให้รู้จักที่ตั้งแห่งสมมติบัญญัติ โดยเฉพาะที่ตัวเรานี้ตามความเป็นจริง โดยไตรลักษณ์ดั่งนี้แล้ว ก็จะทำให้หายหลง หายยึดถือ แต่เมื่อยังไม่ได้เห็นแจ้งจริง ก็ย่อมจะต้องมีความยึดถืออยู่ เป็นอัตวาทุปาทาน อนึ่ง เมื่อมีอุปาทานนี้ ยังเป็นเหตุให้ถือเราถือเขา ด้วยอำนาจมานะ จนเป็นเหตุถือพวก เป็นเหตุให้เกิดความแก่งแย่ง วิวาท และอกุศลกรรมต่าง ๆ อีกมากมาย...(สมเด็จพระญาณสังวร)

สัมมาทิฏฐิสูตร(๑๐)

...สีลัพพัตตุปาทาน ความยึดถือศีลและวัตร หรือศีลและพรต ....พระพุทธเจ้าได้ทรงแสดงทางสุดโต่ง ๒ ทาง ที่บรรพชิตผู้มุ่งจะตรัสรู้ไม่ควรที่จะส้องเสพปฏิบัติ คือ กามสุขัลลิกานุโยค ความประกอบตนด้วยความสุขสดชื่นในทางกาม และ อัตตกิลมถานุโยค ความปฏิบัติทรมานตนให้ลำบาก คือทำทุกรกิริยาต่างๆ เหล่านี้ก็ชื่อว่าเป็นศีลและวัตร ซึ่งศาสดาในภายนอกพุทธศาสนาสั่งสอนกัน.... (สมเด็จพระญาณสังวร) 

สัมมาทิฏฐิสูตร(๙)

...คือความยึดถือทิฏฐิ คือความเห็น..ความเห็นผิดต่าง ๆ ...มิจฉาทิฏฐิ...
   ...อกริยทิฏฐิ  ความเห็นว่าไม่มีบุญ ไม่มีบาป...
   ...อเหตุกทิฏฐิ   ความเห็นว่า  ไม่มีเหตุ..ผลที่ได้ต่าง ๆ บังเกิดขึ้นตามกาลแห่งโชคเคราะห์...
   ...นัตถิกทิฏฐิ  ความเห็นว่าไม่มี เป็นการปฏิเสทสมมติสัจจะ  ความจริงโดยสมมติ..ปฏิเสทคติธรรมดา คติกรรม ผลของกรรม  ความเห็นที่ผิดหลักพุทธศาสนาสิ้นเชิง...
   ...ความเห็นผิดทั้งสามนี้...ข้ามทั้งสุขคติ..ข้ามทั้งมรรคผลนิพพาน.....(สมเด็จพระญาณสังวร)